Foyda, marja va rentabellik qanday hisoblanadi: moliyaviy hisobot oddiy tilda

Qisqasi. Marja - bu tushumdan sotilgan tovar tannarxi ayirilgani: u savdoning o‘zi qancha pul keltirishini ko‘rsatadi. Foyda - tushumdan biznesning barcha xarajatlari, jumladan ijara, ish haqi, foizlar va soliqlar ayirilgani. Rentabellik - foydaning tushum, aktivlar yoki kiritilgan pulga nisbatan foizi: biznes qanchalik samarali ishlayotganini ko‘rsatadi. Foyda foyda va zarar hisobotida, pul esa pul oqimi hisobotida ko‘rinadi va bu ikki raqam deyarli hech qachon bir xil bo‘lmaydi.

Marja nima va u qanday hisoblanadi

Marja (yalpi foyda) - tushum bilan sotilgan narsaning tannarxi o‘rtasidagi farq. Savdoda tannarx - tovarning xarid narxi, omborgacha yetkazish, bojxona va tovar javonga chiqishi uchun ketgan boshqa xarajatlar. Ishlab chiqarishda - xomashyo, qadoq va ishchilarning ishbay haqi.

Marja = Tushum - Sotilgan tovar tannarxi

Marjinallik, % = Marja / Tushum × 100

Misol: tovarni 125 000 so‘mga sotdingiz, u sizga 100 000 so‘mga tushgan. Marja - 25 000 so‘m, marjinallik - 25 000 / 125 000 × 100 = 20%.

Marjani har bir tovar, tovar guruhi, mijoz, menejer va savdo nuqtasi bo‘yicha alohida hisoblang. Kompaniyaning umumiy marjasi yaxshi ko‘rinishi mumkin, ichida esa deyarli tannarxida sotilayotgan tovarlar va shunchalik katta chegirma berilgan mijozlar chiqadiki, ular bilan ishlash yetkazib berish xarajatini ham qoplamaydi.

Marja va ustama: farqi nimada

Ustama tannarxdan, marja esa sotish narxidan hisoblanadi. Shuning uchun bir xil raqamlardan turli foizlar chiqadi.

Ustama, % = (Narx - Tannarx) / Tannarx × 100

Yuqoridagi misolda ustama 25 000 / 100 000 × 100 = 25%, marjinallik esa 20%. «Ustama 25% qo‘ydik, demak savdodan 25% ishlaymiz» degan xato juda ko‘p uchraydi va chegirmalarni rejalashtirishda pul yo‘qotiladi: ustama 25% bo‘lganda narxdan 20% chegirma bersangiz, marja nolga tushadi.

Birini ikkinchisiga o‘tkazish:

• Marjinallik = Ustama / (100 + Ustama) × 100
• Ustama = Marjinallik / (100 - Marjinallik) × 100

Ustama 50% bo‘lsa marjinallik 33,3%, ustama 100% bo‘lsa marjinallik 50% bo‘ladi. Marjinallik 100% va undan ko‘p bo‘lolmaydi, ustama esa istalgancha bo‘lishi mumkin.

Foyda nima: yalpi, operatsion va sof foyda

Foyda zinapoya kabi hisoblanadi: tushumdan xarajatlar navbat bilan ayiriladi va har bir pog‘onada pul qayerda yo‘qolayotgani ko‘rinadi.

1. Yalpi foyda = Tushum - Sotilgan tovar tannarxi. Bu pul ko‘rinishidagi marjaning o‘zi.
2. Operatsion foyda = Yalpi foyda - Operatsion xarajatlar (ijara, ofis va sotuvchilar ish haqi, mijozlarga yetkazish, reklama, aloqa, dasturlar). Kompaniyaning asosiy faoliyati pul topyaptimi yoki yo‘qmi, shuni ko‘rsatadi.
3. Soliqqacha foyda = Operatsion foyda - Kredit foizlari ± Boshqa daromad va xarajatlar (kurs farqlari, jarimalar, uskuna sotish).
4. Sof foyda = Soliqqacha foyda - Foyda solig‘i. Bu egaga qoladigan pul: uni olish yoki biznesga qayta kiritish mumkin.

Soliq stavkalari kompaniyangiz qaysi soliq rejimida ishlashiga bog‘liq, shuning uchun quyidagi misolda soliq summa bilan ko‘rsatilgan. O‘z rejimingiz bo‘yicha aniq stavkani buxgalteringizdan yoki soliq.uz saytidan aniqlang.

Agar QQS to‘lovchisi bo‘lsangiz, boshqaruv hisob-kitoblarida tushum va tannarxni QQSsiz oling. Aks holda marja haqiqatdagidan katta ko‘rinadi: sotuvdan olingan QQS sizniki emas, davlatning puli.

Rentabellik nima va uning qanday turlari bor

Rentabellik - foydaning u solishtiriladigan bazaga nisbati. Bazalar har xil, shuning uchun rentabellikning ham bir necha turi bor:

• Sotuv rentabelligi (ROS) = Sof (yoki operatsion) foyda / Tushum × 100. Har 100 so‘m tushum necha so‘m foyda keltirishini ko‘rsatadi.
• Tovar yoki yo‘nalish rentabelligi = Yo‘nalish foydasi / Yo‘nalish tushumi × 100. Buning uchun umumiy xarajatlarni - ijara, ombor, buxgalteriyani - yo‘nalishlarga taqsimlash kerak.
• Aktivlar rentabelligi (ROA) = Yillik sof foyda / Aktivlar × 100. Aktivlar - ombordagi tovar, pul, mijozlar qarzi, uskuna, transport. Biznesdagi barcha mulk qanchalik yaxshi ishlayotganini ko‘rsatadi.
• O‘z kapitali rentabelligi (ROE) = Yillik sof foyda / O‘z kapitali × 100. Ega kiritgan pul qancha daromad keltirishini ko‘rsatadi. Uni shu pul bankdagi depozitda qancha topishi bilan solishtirishadi.
• Investitsiya rentabelligi (ROI) = (Investitsiyadan daromad - Investitsiya summasi) / Investitsiya summasi × 100. Alohida qaror uchun hisoblanadi: yangi nuqta, dastgoh, reklama kampaniyasi.

Marjinallik - yalpi foyda bo‘yicha hisoblangan sotuv rentabelligining xususiy holi.

So‘mda misol: marja, foyda va rentabellik hisobi

Misol shartli: aytaylik, ulgurji savdo kompaniyasi bir oyda 500 mln so‘mlik (QQSsiz) tovar sotdi. Quyida uning pog‘onama-pog‘ona foyda va zarar hisoboti.

Misoldan nima ko‘rinadi:

• Marjinallik - 24%, o‘rtacha ustama - 120 / 380 × 100 = 31,6%.
• Sof foyda bo‘yicha sotuv rentabelligi - 7,4%: har 100 so‘m tushumdan kompaniyaga 7,4 so‘m qoladi.
• Agar kompaniya bir yilda 37 × 12 = 444 mln so‘m sof foyda topsa, ega esa unga 1,5 mlrd so‘m kiritgan bo‘lsa, kapital rentabelligi (ROE) - 444 / 1 500 × 100 = yiliga 29,6%.
• Barcha mijozlarga 5% chegirma tushumni 25 mln so‘mga kamaytiradi, tannarx esa o‘zgarmaydi. Sof foyda 37 dan 12 mln so‘mga, ya’ni uch baravar tushadi. Shuning uchun chegirmalar tushumdan emas, marjadan hisoblanadi.

Foyda va zarar hisoboti nima

Foyda va zarar hisoboti (P&L) - kompaniya davr mobaynida qancha ishlaganini ko‘rsatadigan hisobot: tushum, moddalar bo‘yicha xarajatlar va foyda. Yuqoridagi jadval - eng oddiy ko‘rinishdagi foyda va zarar hisobotining o‘zi. Soliq va statistika uchun buxgalteriya moliyaviy hisobotida tasdiqlangan shakldagi daromad va xarajatlar hisoboti bor. Boshqaruv uchun esa uni egaga qulay ko‘rinishda: yo‘nalishlar, nuqtalar va menejerlar bo‘yicha tuzishadi.

Bir oylik foyda va zarar hisobotini qanday tuzish:

1. Oy davomidagi jo‘natmalar bo‘yicha tushumni oling, mijoz hali to‘lamagan bo‘lsa ham.
2. Oyda xarid qilingan barcha tovarning emas, aynan sotilgan tovarning tannarxini hisoblang.
3. Qolgan xarajatlarni moddalarga ajrating: ish haqi, ijara, yetkazish, reklama, boshqalar. Xarajatni u hisoblangan oyga yozing: oktabr uchun ish haqi noyabrda berilgan bo‘lsa ham oktabrga.
4. Kredit foizlari va soliqlarni ayiring.
5. Natijani oldingi oylar bilan solishtiring va qaysi modda tushumdan tezroq o‘sganini ko‘ring.

Foyda va zarar hisobotining asosiy tamoyili - hisoblash usuli: daromad va xarajat pul kelgan yoki ketgan paytga emas, sotuv bo‘lgan yoki resurs sarflangan davrga yoziladi.

Pul oqimi hisoboti nima

Pul oqimi hisoboti davr mobaynida qancha pul kelgani, qancha ketgani va hisob raqamlar hamda kassada qancha qolganini ko‘rsatadi. U kassa usulida, ya’ni to‘lov sanasi bo‘yicha hisoblanadi. To‘lovlar uch guruhga bo‘linadi:

• Operatsion - mijozlardan tushum, yetkazib beruvchilarga to‘lov, ish haqi, ijara, soliqlar.
• Investitsion - uskuna va transport sotib olish yoki sotish, yangi nuqtalarga sarmoya.
• Moliyaviy - kredit olish va qaytarish, egasining pul kiritishi va unga foyda to‘lash.

Pul oqimi byudjeti - xuddi shu hisobot, faqat oy yoki chorak oldinga rejalashtirilgan. To‘lov kalendari esa kunlar bo‘yicha byudjet: qaysi kuni yetkazib beruvchiga to‘lash uchun pul yetmasligini hali tuzatish mumkin bo‘lgan paytda ko‘rsatadi.

Nega foyda bor, pul esa yo‘q

Misolga qaytamiz. Shu oyning o‘zida kompaniya:

• mijozlardan 500 mln so‘mdan 470 mln so‘mini oldi: 30 mln mijozlar qarzida qoldi (debitorlik qarzi o‘sdi);
• yetkazib beruvchilarga 430 mln so‘m to‘ladi: sotilgan tovar uchun va yana 50 mln zaxiraga olingan tovar uchun;
• ish haqi, ijara, yetkazish va boshqa xarajatlarga 72 mln, foizlarga 5 mln, soliqqa 6 mln to‘ladi;
• bankka kreditning bir qismini - 20 mln so‘mni qaytardi.

Oy bo‘yicha pul: 470 - 430 - 72 - 5 - 6 - 20 = minus 63 mln so‘m. Foyda va zarar hisobotiga ko‘ra kompaniya 37 mln sof foyda topdi, hisobdagi pul esa 63 mln kamaydi. Bu xato emas: foyda mijozlar qarzi va ombordagi tovarda «qotib qolgan», kreditning asosiy qarzini qaytarish esa umuman xarajat emas va foyda hisobotiga tushmaydi.

Shuning uchun ikkala hisobotni ham ko‘rish kerak: foyda va zarar hisoboti biznes foydalimi yoki yo‘qmi, pul oqimi hisoboti keyingi oygacha pul yetadimi, shuni aytadi. Uchinchi hisobot - balans - egasining puli qayerda turganini ko‘rsatadi: tovarda, mijozlar qarzida, uskunada yoki hisob raqamda.

Qanday marja va rentabellik normal hisoblanadi

Yagona me’yor yo‘q: oziq-ovqat ulgurji savdosida marja kafe yoki o‘z brendi bilan ishlab chiqarishdagidan ancha past, lekin tovar aylanishi tezroq. Internetdagi begona raqamlar bilan emas, quyidagilar bilan solishtirish foydaliroq:

• o‘z marja va rentabelligingizni oylar bo‘yicha - tendensiyani ko‘rish uchun;
• tovarlar, mijozlar va nuqtalarni o‘zaro - foydani pastga tortayotganlarni topish uchun;
• kapital rentabelligini depozit daromadi bilan - agar biznes kamroq keltirsa, siz aylanma uchun ishlayapsiz.

Zararsizlik nuqtasini alohida hisoblang: Doimiy xarajatlar / Marjinallik. Misolda doimiy xarajatlar 72 mln so‘m, marjinallik 24%. Demak, foiz va soliqlargacha nolga chiqish uchun kompaniya oyiga 72 / 0,24 = 300 mln so‘mlik savdo qilishi kerak.

Foyda va marjani hisoblashdagi 7 xato

1. Ustama va marjani adashtirish. Ustamaga qarab chegirma berishadi va nolga tushib qolishadi.
2. Foydani kassadagi pul bo‘yicha hisoblash. Mijozlar eski qarzlarini qaytargan oy foydali, katta xarid qilingan oy esa zarar ko‘rinadi, vaholanki gap savdoda emas.
3. Tannarxni yetkazish va bojxonasiz olish. Hisobotdagi marja hayotdagidan yuqori bo‘ladi.
4. Chegirma, bonus va qaytarishlarni hisobga olmaslik. Tushum prays bo‘yicha hisoblanadi, mijozlar esa kamroq to‘laydi.
5. Umumiy xarajatlarni taqsimlamaslik. Yo‘nalishga ombor, yetkazish va ofis ish haqining bir qismi yozilmaguncha u foydali ko‘rinadi.
6. Biznes va ega pulini aralashtirish. Shaxsiy xarajatlar kompaniya xarajati bo‘lib o‘tadi yoki, aksincha, egaga to‘lovlar xarajatga yozilib, foyda kamaytirib ko‘rsatiladi.
7. Hisobotlarni oyda bir marta qo‘lda yig‘ish. Buxgalter 1C, kassa va bankdan Excel yig‘guncha ikki-uch hafta o‘tadi va qarorlar o‘tgan oy bo‘yicha qabul qilinadi.

Foyda va zarar hamda pul oqimini qayerda yuritish: o‘z dasturingiz, 1C yoki Excel

O‘z boshqaruv hisobi dasturingiz ma’lumotlarni 1C, kassa, bank va ombordan oladi va foyda va zarar, pul oqimi hamda mijozlar qarzini qo‘lda yig‘ishsiz bitta ekranda ko‘rsatadi. Nega u jadval va standart hisobotlardan yaxshiroq:

1. Hisobot o‘zi yig‘iladi. Foyda va pul oy tugaganidan ikki-uch hafta keyin emas, istalgan kuni ko‘rinadi.
2. Sizning moddalaringiz va yo‘nalishlaringiz. Hisobot biznesni qanday boshqarsangiz, shunday tuzilgan: nuqtalar, menejerlar, mijozlar va tovar guruhlari bo‘yicha.
3. Xarajatlarni taqsimlash qoidalaringiz. Ijara, ombor va yetkazish bir marta belgilangan qoida bo‘yicha yo‘nalishlarga avtomatik taqsimlanadi.
4. Hamma uchun bitta raqam. Direktor, buxgalter va ega bir xil ma’lumotga qaraydi, faylning turli versiyalarisiz.
5. Qo‘lda ko‘chirish xatolari yo‘q. Jadvaldagi formulani hech kim tasodifan «tuzatib» qo‘ymaydi.
6. Bir marta to‘laysiz. Foydalanuvchilar uchun to‘lov yo‘q: moliyachi va yo‘nalish rahbarlarini qo‘shimcha to‘lovsiz qo‘shasiz, dastlabki kod sizda qoladi.

1C buxgalteriya hisobini yuritadi, boshqaruv hisobotlarini esa sizning moddalaringiz va qoidalaringizga moslab sozlash va takomillashtirishga to‘g‘ri keladi. Ma’lumotlar kassa, bank va alohida omborda ham bo‘lsa, ularni baribir qo‘lda yig‘ishadi. Batafsil - 1C da boshqaruv hisobi: nega baribir Excelda yig‘ishadi maqolasida.

Excel operatsiyalar kam bo‘lgan paytgacha chidaydi. Kompaniya o‘sgani sari jadval buziladi: qo‘lda ko‘chirish, formulalardagi xatolar, buxgalter va direktorda turli versiyalar.

Cloudplusda boshqaruv hisobi dasturi bir martalik 10 mln so‘mdan turadi, birinchi ishchi versiya - 14 kunda. Summa va muddatni ish boshlanishidan oldin shartnomaga yozamiz. Marja chegirma va mijozlar qarziga ayniqsa sezgir bo‘lgan ulgurji savdoda hisob qanday tuzilishi - 1C da ulgurji savdo maqolasida. Nega o‘z tizimi tayyoridan foydaliroq - ERP tizimlari sharhida, dastur yaratish narxlari - dastur qancha turadi maqolasida.

Ko‘p beriladigan savollar

Marja foydadan nimasi bilan farq qiladi?

Marja - tushumdan sotilgan tovar tannarxi ayirilgani. Foyda - tushumdan barcha xarajatlar: tannarx, ish haqi, ijara, yetkazish, foizlar va soliqlar ayirilgani. Marja savdo qancha keltirishini, foyda esa egaga qancha qolishini ko‘rsatadi.

Marja ustamadan nimasi bilan farq qiladi?

Ustama tannarxdan, marja sotish narxidan hisoblanadi. 100 000 so‘mlik tovar 125 000 so‘mga sotilsa, ustama 25%, marjinallik esa 20%. Marjinallik doim ustamadan kichik va 100% ga yetolmaydi.

Sotuv rentabelligi qanday hisoblanadi?

Davr uchun foydani shu davrdagi tushumga bo‘lib, 100 ga ko‘paytiring. Oylik sof foyda 37 mln so‘m, tushum 500 mln bo‘lsa, sotuv rentabelligi 7,4%.

Foyda va zarar hisoboti hamda pul oqimi hisoboti nima?

Foyda va zarar hisoboti kompaniya davr mobaynida qancha ishlaganini ko‘rsatadi: daromad va xarajatlar sotuv va hisoblash sanasi bo‘yicha. Pul oqimi hisoboti to‘lov sanasi bo‘yicha qancha pul kelgani va ketganini hamda hisob raqam va kassada qancha qolganini ko‘rsatadi.

Nega foyda bor, pul esa yo‘q?

Foyda mijozlar qarzida va ombordagi tovarda turgan bo‘lishi, pul esa zaxiraga xaridga, kreditni qaytarishga yoki uskuna sotib olishga ketgan bo‘lishi mumkin. Bu to‘lovlar foydani kamaytirmaydi, lekin pulni kamaytiradi. Shuning uchun foyda va zarar hisoboti doim pul oqimi bilan birga ko‘riladi.

Zararsizlik nuqtasi qanday hisoblanadi?

Oylik doimiy xarajatlarni ulushlardagi marjinallikka bo‘ling. Doimiy xarajatlar 72 mln so‘m, marjinallik 24% bo‘lsa, zararsizlik nuqtasi - oyiga 72 / 0,24 = 300 mln so‘m tushum.

1C bo‘lsa, alohida boshqaruv hisobi dasturi nega kerak?

1C da buxgalteriya yuritiladi, ega uchun foyda va zarar hamda pul oqimi hisobotini esa 1C, kassa, bank va ombordan qo‘lda yig‘ishga to‘g‘ri keladi. O‘z boshqaruv hisobi dasturingiz ularni moddalaringiz va yo‘nalishlaringiz bo‘yicha o‘zi yig‘adi, foyda va pul har kuni ko‘rinadi. Cloudplusda u bir martalik 10 mln so‘mdan turadi, foydalanuvchilar uchun to‘lov yo‘q.